Hususi Fikirler
Bugün insanların birbirine tahammül edemediği, herkesin bağırdığı fakat kimsenin dinlemediği bir çağda yaşıyoruz. Sosyal medya meydanlarında haysiyetler parçalanıyor, hakaret "özgürlük", edepsizlik ise "cesaret" zannediliyor. Oysa Kur'an'ın inşa ettiği mümin tipi; öfkelendiğinde bile haddi aşmayan, konuştuğunda hakikati ve nezaketi birlikte taşıyan insandır. Çünkü Kur'an'ın bize öğrettiği şu ki; dili bozuk olanın medeniyeti de bozuk olur.
Bugün insanların çoğu hakikati savunurken bile merhameti kaybediyor; doğruyu söylerken üslubu öldürüyor, hakkı anlatırken hikmeti terk ediyor. Oysa Rabbimiz, sadece "ne söylediğimize" değil, "nasıl söylediğimize" de bakmaktadır. Bu sebeple kavl-i ma?rûf; sadece güzel söz değil, aynı zamanda kulluğun edebidir. Ve bazen bir müminin ahlâkını, en çok öfkeliyken kurduğu cümleler ele verir.
Kur'an'ın konuşma adabı; dilin iffeti, sözün hikmeti ve insanlığın emniyetidir. Çünkü medeniyet, taşla değil; insanın ağzından çıkan sözle kurulur.
Bir toplumun dili bozulduğunda, önce ahlâkı çürür; ardından hukuku, sonra da medeniyeti çöker. Kur'an ise konuşmayı; hakikatle, merhametle ve edeple terbiye eder.
"Ya hayır konuş ya sus" düsturunu inşa eden vahiy; gıybeti yasaklar, alayı haram kılar, sözü ölçüye bağlar, dili emanete dönüştürür. Bu sebeple Kur'an'ın konuşma adabı yalnızca bireysel bir ahlâk değil; toplumsal huzurun, kardeşliğin ve medeniyetin en büyük teminatıdır. Zira dilin yıktığını hiçbir ordu tamir edemez; fakat güzel sözün dirilttiğini de hiçbir güç yok edemez.
İnsan, önce diliyle inşa olur; sonra diliyle yıkılır. Bir toplumun seviyesini anlamak için saraylarına, yollarına yahut teknolojisine bakmak kâfi değildir. İnsanların birbirleriyle nasıl konuştuklarına bakmak yeterlidir. Çünkü medeniyetin gerçek aynası, insanların kullandığı dildir.
Kur'an, işte tam da bu noktada insanlığa yalnızca ne söyleyeceğini değil, nasıl konuşacağını da öğretmiştir. Çünkü vahiy bilir ki; ölçüsüz bir dil, ölçüsüz bir hayat doğurur. Hakareti normalleştiren toplumlar zamanla zulmü de normalleştirir. Sürekli tahkir eden diller, sonunda merhameti öldürür. İftira, alay, gıybet ve yalanın sıradanlaştığı yerde ise ne güven kalır ne kardeşlik ne de medeniyet.
Kur'an'ın konuşma adabı, insanı önce kelimelerinden hesaba çeker.
"Güzel söz söyleyin" (Bakara, 2/ 83) der.
"Zannın çoğundan sakının" ( Hucurat, 49/ 12) der.
"Birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın" (Hucurat, 49/ 11) der.
"Arkanızdan çekiştirmeyin" ( Hucurat, 49/ 12) der.
Yani dili başıboş bırakmaz; onu ahlâkın ve sorumluluğun emrine verir. Çünkü söz, ağızdan çıkan basit bir ses değildir.
Söz bazen bir kalbi diriltir, bazen bir ömrü karartır. Bir cümle insanı Allah'a yaklaştırdığı gibi, bir başka cümle kardeşleri birbirine düşman edebilir. Bu yüzden Kur'an, dili bir medeniyet meselesi hâline getirmiştir.
Bugün insanların birbirine tahammül edemediği, herkesin bağırdığı fakat kimsenin dinlemediği bir çağda yaşıyoruz. Sosyal medya meydanlarında haysiyetler parçalanıyor, hakaret "özgürlük", edepsizlik ise "cesaret" zannediliyor. Oysa Kur'an'ın inşa ettiği mümin tipi; öfkelendiğinde bile haddi aşmayan, konuştuğunda hakikati ve nezaketi birlikte taşıyan insandır. Çünkü Kur'an'ın bize öğrettiği şu ki; dili bozuk olanın medeniyeti de bozuk olur.
Sözün kaybettiği yerde güven kaybolur, güvenin kaybolduğu yerde ise ne aile ayakta kalır ne toplum ne de ümmet. Bu sebeple Kur'an'ın konuşma adabı, sadece bireysel bir nezaket öğretisi değildir. O; huzurun, kardeşliğin ve medeniyetin garantisidir. Zira insanlık, en büyük yıkımları silahlardan önce diller yüzünden yaşamıştır.
Kur'an-ı Kerim, yalnız hükümde değil; kelâmda, hitapta ve insanla kurulan her türlü ilişkide adaleti esas kılar. Çünkü söz, kalbin tercümanı olduğu kadar medeniyetin de aynasıdır. Bir toplumun ahlâkı önce dilinde bozulur; hakikatle bağı önce kelimelerde zayıflar. Bu yüzden vahiy, insanı konuşurken bile adalet terazisinden ayrılmamaya çağırır.
Kur'an bize şunu öğretir: medeniyetin ve medeniliğin garantisi olan söz, adil olan sözdür. Rabbimiz uyarıyor:
"Rüşdüne erişinceye kadar yetimin malına ancak en güzel şekilde yaklaşın. Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. Biz herkesi ancak gücünün yettiği kadarıyla sorumlu tutarız. (Birisi hakkında) konuştuğunuz zaman yakınınız bile olsa âdil olun. Allah'a verdiğiniz sözü tutun. İşte bunları Allah size öğüt alasınız diye emretti." (En'am, 6/152)
Evet, konuştuğunuz zaman adil olun. Yakınınıza karşı da olsa, öfkelendiğiniz kimse hakkında da olsa, sevdiğiniz insan lehine de olsa hakikati eğip bükmeyin. Zira adalet yalnız mahkemelerde aranan bir erdem değil; dilde taşınması gereken bir emanettir
Yazının Devamı İçin Abone Olmalısınız
