Esma-ül Hüsna
El-Hâliıq; Yarattığı her şeyin bütün ayrıntılarını bilen ve mahlukûna takdir ettiği ömür içerisinde, onun göreceği her hâli, hadiseyi tespit ve tayin edendir. Her şeyin varlığını ve varlığı boyunca görüp geçireceği hâlleri ve hadiseleri tayin ve tespit eden ve ona göre yaratandır. Bir şeyin nasıl olacağını tayin ve takdir eden, o takdire uygun olarak o şeyi îcad edendir. Bir şeyi ölçüp-biçip ayarlayan, bir işi düzgün bir şekilde planlayıp takdir edendir.
أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ? & اَلْخَلَّاقُ & اَلْخاَلِقُ ?
El-Hâliıq & El-Hallâq & Ahsenü'l-Hâliqıîn.
EL-HÂLİIG: "Yaratmak" anlamındaki "halq" mastarından sıfat olup "yaratan" demektir." (T.D.V. İslâm Ansiklopedisi, c.15, s.303)
"El-Hâliıq sözlük anlamı, "Tahmin etmek, bir şeyi yaratmak, örneksiz meydana getirmek, yalan uydurmak, bir şeyi düzeltmek, yumuşatmak, elbiseyi eskitmek, güzel huylu olmak, yumuşak olmak, düz olmak" anlamlarındaki "h-l-k" kökünden türeyen bir isimdir." (Ayet ve Hadislerin Işığında Allah'ın İsim ve Sıfatları Esma-i Hüsna, Prof. Dr. İsmail KARAGÖZ, s.190)
Merhum Ali Osman TATLISU'ya göre, halq ism-i şerifinin manası şu iki şeyden ibarettir:
"Birincisi: Bir şeyin nasıl olacağını tayin ve takdir etmek,
İkincisi: O takdire uygun olarak o şeyi îcad etmektir." (Esmâü'l-Hüsnâ Şerhi, Ali Osman TATLISU, s.62-63)
Ezheri'ye göre halq, "Bir şeyi öncesinde herhangi bir benzeri olmaksızın var etmektir." (Tehzîbü'l-Lüğa, Ezherî, c.7, s.25)
Ebû Bekir el-Enbârî ise, halq hakkında şöyle demektedir: "Arapların sözlerinde iki vecihte kullanılır:
Birincisi: Meydana getirilmiş bir örneğe göre var etmek.
İkincisi: Ölçmek, takdir etmek." Âyet-i Kerime'de de Allah Azze ve Celle şöyle buyuruyor: "Yaratanların en güzeli olan Allah'ın şânı ne yücedir." (Mü'minûn, 23/14 ) Yani ölçüp takdir edenlerin en güzeli anlamındadır." (Esmâu'l-Husna, Abdulaziz b. Nâsır el-Culeyyil, s.438)
Arap dili uzmanları, halk kelimesinin temel manasının "takdir" olduğunu kabul ederler.
Mütercim Âsım Efendi'nin takdire verdiği Türkçe karşılık ise "oranlamak ve ölçümlemek" tir. (Kâmus Tercümesi, Ebu't-Tâhir el-Fîrûzâbâdî, c.3, s.835)
"Halq'ın, "bir işi ölçülü ve ahenkli biçimde yapmak" manasından hareket ederek hâliıq'ı "planlı ve amaçlı (bir anlamda şuurlu) bir şekilde yaratan" diye tanımlamak mümkündür. Gerçek anlamıyla, yalnız Allah için kullanılabilen hâliıq'ın bir başka tanımı da "ana maddesi ve modeli olmadan nesneleri îcad eden"dir." (El-Müfredât, Râgıb el-İsfahânî, "hlq" md. / El-Külliyât, Ebu'l-Bekâ, s.430 / Kâmus Tercümesi, Ebu't-Tâhir el-Fîrûzâbâdî, c.3, s.835)
El-Hâliıq Esmâsının Istılah Anlamı:
El-Hâliıq; Her şeyi takdirine uygun bir şekilde örneği/modeli olmadan bir şeyden başka bir şeyi îcad eden, yoktan yaratan, vâr eden, mutlak yaratıcı.
İbn Sîde mutlak bir ifadeyle: "Allah bir şeyi halq etti" denildiğinde bunun, "Yokken var etti" manasına geldiğini belirtir.
Allah-ü Teâlâ buyuruyor ki: "O insan, daha önce hiçbir şey değilken kendisini yoktan var ettiğimizi düşünmez mi?" (En'am, 19/67)
El-Hâliıq; Yarattığı her şeyin bütün ayrıntılarını bilen ve mahlukûna takdir ettiği ömür içerisinde, onun göreceği her hâli, hadiseyi tespit ve tayin edendir.
El-Hâliıq; Her şeyin varlığını ve varlığı boyunca görüp geçireceği hâlleri ve hadiseleri tayin ve tespit eden ve ona göre yaratandır.
El-Hâliıq; Bir şeyin nasıl olacağını tayin ve takdir eden, o takdire uygun olarak o şeyi îcad edendir.
El-Hâliıq; Bir şeyi ölçüp-biçip ayarlayan, bir işi düzgün bir şekilde planlayıp takdir edendir.
Allah-ü Teâlâ bütün mevcudatı yaratan, yoktan vâr eden, hikmetiyle düzene koyan, onlara şekil verendir. O'nun bu vasfı ezelî ve ebedîdir.
Allah devamlı ve en güzel yaratandır. Ahsenü'l-hâliqıîn olması, mutlak ve mükemmel yaratıcı olmasıdır. "Her an yaratma" hâli, ancak Yüceler Yücesi bir Zât'a mahsustur.
Ebû Abdullah Halîmî der ki: "Hâliıq varlıkları sınıflandıran, her sınıfa bir ölçü koyan ve buna göre büyük-küçük, uzun-kısa, insan-hayvan, yerde sürünen-gökte uçan her şeyi; ölümü ve hayatı, özetle bütün varlıkları vâr edendir." (El-Esmâ ve's-Sıfat, Beyhakî, s.25 / Esmâü'l-Hüsna, Heyet, s.137)
Hattâbî de el-Hâliıq hakkında der ki: "Öncesinde herhangi bir örnek olmaksızın yaratan, var eden"dir. (Esmâu'l-Husna, Abdulaziz b. Nâsır el-Culeyyil, s.438)
Allah-ü Teâlâ buyuruyor ki: "Allah'ın dışında bir başka yaratıcı mı var?" (Fâtır, 35/3) "O/Allah, her şeyin yaratıcısıdır. Öyleyse O'na kulluk edin." (En'am, 6/102)
"Allah yaratan, O'nun dışındaki her şey ise yaratılandır. Her şey O'nun emrinde ve hizmetindedir. O'ndan başka bir yaratıcı yoktur. Bütün her şey gökler, yer, ikisi arasında ve içinde bulunanlar, bunların hareketleri, rızıkları, ecelleri, sözleri ve fiilleri yaratılmıştır. Bütün bunların tek yaratıcısı Allah'tır. Bütün varlıklar sonradan yaratılmış ve yoktan var edilmişlerdir. O, bütün bunların yaratıcısı, var edicisi ve yapıcısıdır. Her şey O'ndan başladı ve yine O'nda son bulacaktır." (Meâricü'l-Kabûl, Hâfız b. Ahmed el-Hakemî, c.1, s.82)
Hâliıq ism-i şerifi gerçek anlamıyla, yalnız Allah için kullanılan bir isimdir, kullar için kullanılması asla câiz değildir.
Kur'an'da Allah'ın bütün varlıkları yaratmasıyla ilgili olarak bu kökten fiil, isim ve mastar şeklinde pek çok kelime kullanılmıştır. Bütün bunlar yaratmanın, sadece Allah'a özgü olduğunu ifade etmektedir.
El-Hâliıq İsm-i Şerifi'nin Kur'an İçerisinde İncelenmesi:
a) El-Hâliıq ism-i şerif'i, Kur'an-ı Kerim'de -En'am Sûresi, 6/102, Ra'd Sûresi, 13/16, Nahl Sûresi, 16/17, Mü'minûn Sûresi, 23/115, Fussilet Sûresi, 41/21, Kâf Sûresi, 50/38, Haşr Sûresi, 59/24, Tîn Sûresi, 95/4- ayetlerde doğrudan doğruya Allah'a izafe edilmektedir
Yazının Devamı İçin Abone Olmalısınız
